Onkologia

Drugi kolejny i nawrót guza Wilmsa (Wilms tumour – WT) jest rzadko opisywany w literaturze. Przeprowadzono analizę w ramach SIOP Renal Tumor Study Group (SIOP-RTSG) obejmującą takich pacjentów z lat 2001-2021, którzy uczestniczyli w badaniach SIOP WT 2001 oraz UK-IMPORT. Celem badania była ocena charakterystyki klinicznej, zastosowanego leczenia oraz wyników terapii. 

Dzieci z rdzeniakiem zarodkowym (medulloblastoma – MB) o standardowym ryzyku (ang. average-risk – AR) osiągają bardzo dobre wyniki długoterminowego przeżycia, jednak leczenie wiąże się z istotnymi odległymi działaniami niepożądanymi, takimi jak neuropatia oraz utrata słuchu związana z chemioterapią. Ograniczenie ekspozycji na winkrystynę (VCR) i cisplatynę może zmniejszyć nasilenie tych powikłań, jednak wpływ redukcji dawek na skuteczność leczenia pozostaje niejednoznaczny we współczesnych protokołach terapeutycznych.

13 lipca 2026 r. została opublikowana informacja o rozpoczęciu realizacji niekomercyjnego badania klinicznego DRAGONFLY, które ma na celu poprawę wyników leczenia pacjentów z kostniakomięsakiem. W odpowiedzi na pojawiające się wątpliwości dotyczące warunków kwalifikacji, Sekcja Guzów Kości Polskiej Pediatrycznej Grupy ds. Leczenia Guzów Litych przedstawiła stanowisko dotyczące informacji przekazywanych pacjentom i lekarzom na temat badania.

Pancreatoblastoma charakteryzuje się wysokim ryzykiem nawrotów i przerzutów. Najczęstsze wzorce progresji obejmują wznowę miejscową w loży po guzie, przerzuty do regionalnych węzłów chłonnych oraz przerzuty do wątroby. Resekcja R0 stanowi kluczowy warunek uzyskania długotrwałego przeżycia, ponieważ jej skuteczność bezpośrednio wpływa na rokowanie.

Guz Wilmsa (Wilms tumor - WT) pozostaje nowotworem o dość korzystnym rokowaniu, jednak przypadki nawrotów, zwłaszcza charakteryzujące się histologią wysokiego ryzyka, nadal stanowią istotne wyzwanie terapeutyczne po zastosowaniu intensywnego leczenia pierwszej linii. Połączenie winkrystyny i irynotekanu wykazuje aktywność przeciwnowotworową w guzach litych wieku dziecięcego, natomiast pazopanib - inhibitor kinaz tyrozynowych - może zwiększać skuteczność terapii poprzez działanie antyangiogenne.

Całkowita metastazektomia płucna stanowi kluczowy element leczenia mięsaków prowadzonego z intencją wyleczenia, jednak śródoperacyjna lokalizacja zmian przerzutowych może być trudna. Obrazowanie fluorescencyjne z wykorzystaniem zieleni indocyjaninowej (indocyanine green – ICG) w bliskiej podczerwieni umożliwia uzyskanie wskazówek w czasie rzeczywistym podczas zabiegu, jednak liczba danych dotyczących dzieci, młodzieży i młodych dorosłych z mięsakami pozostaje ograniczona.

Nowotwory kości należą do najbardziej wymagających jednostek onkologicznych, zarówno pod względem diagnostyki, jak i leczenia. Coraz większe znaczenie zyskują metody diagnostyki molekularnej, które pozwalają precyzyjniej określać typ nowotworu oraz wspierać planowanie terapii. Prof. dr hab. n. med. Katarzyna Derwich wyjaśnia, jakie zmiany zaszły w ostatnich latach w leczeniu mięsaków kości, dlaczego coraz rzadziej konieczne są amputacje oraz jakie nadzieje wiążą się z rozwojem terapii celowanych.

Mięsaki to ponad sto różnych jednostek wywodzących się z tkanki mezenchymalnej. Część z nich – jak osteosarcoma czy zróżnicowany liposarcoma (DDLS) – cechuje się ogromną złożonością genomową, inne, napędzane pojedynczym genem fuzyjnym (mięsak Ewinga, mięsak maziówkowy, rhabdomyosarcoma pęcherzykowy), są genomowo „spokojniejsze".

Około 60% pacjentów z nerwiakiem zarodkowym współczulnym (neuroblastoma – NBL) wysokiego ryzyka doświadcza nawrotu choroby. Pobieranie próbek krwi obwodowej (peripheral blood – PB) stanowi mniej inwazyjną alternatywę. Badanie przeprowadzono w celu prospektywnej walidacji panelu mRNA NBL oznaczanego metodą RT-qPCR w próbkach PB pacjentów z NBL wysokiego ryzyka leczonych w badaniach NB2004-HR grupy German Society of Pediatric Oncology and Hematology (GPOH) oraz Dutch Childhood Oncology Group (DCOG) NBL2009.

Guzy atypowe teratoidne/rabdoidne (atypical teratoid/rhabdoid tumors – ATRT) stanowią rzadkie, wysoce agresywne nowotwory ośrodkowego układu nerwowego, występujące głównie u dzieci młodszych i związane są z niekorzystnym rokowaniem. Podział molekularny (ATRT-TYR, ATRT-SHH, ATRT-MYC) ma kluczowe znaczenie dla zrozumienia biologii guza, wyboru terapii oraz prognozowania przebiegu choroby. 

Worasidenib to doustny inhibitor zmutowanych izoform enzymu dehydrogenazy izocytrynianowej 1 i 2 (isocitrate dehydrogenase – IDH1/2), zdolny do penetracji do mózgu. W randomizowanym 1:1, podwójnie zaślepionym, kontrolowanym placebo badaniu III fazy INDIGO (NCT04164901) wykazano, że podawany w dawce 40 mg raz dziennie w ciągłych 28-dniowych cyklach do progresji choroby bądź wystąpienia nieakceptowalnej toksyczności prowadził do poprawy przeżycia wolnego od progresji choroby (pierwszorzędowy punkt końcowy).

Rozlane glejaki linii pośrodkowej z modyfikacją H3 K27 (Diffuse Midline Glioma, H3 K27-altered – DMG) stanowią jedno z największych wyzwań współczesnej neuroonkologii. Choroba ta charakteryzuje się wyjątkowo agresywnym przebiegiem oraz ograniczonymi możliwościami terapeutycznymi. Pomimo postępów w diagnostyce molekularnej nasza wiedza na temat biologii DMG wciąż jest niepełna. 

Obowiązujące schematy terapii dzieci z wyściółczakiem (ependymoma – EPN) śródczaszkowym nie uwzględniają zróżnicowania molekularnego nowotworu, mimo że piąta edycja klasyfikacji WHO guzów ośrodkowego układu nerwowego z 2021 roku podkreśla jego biologiczną heterogenność. Biomarkery molekularne nie są dotąd rutynowo wykorzystywane do stratyfikacji ryzyka leczenia pierwszej linii.

Kostniakomięsak jest nowotworem radioopornym, w którym zastosowanie stereotaktycznej radioterapii ciała (Stereotactic Body Radiation Therapy – SBRT) może poprawić kontrolę miejscowo-regionalną w chorobie nawrotowej lub przerzutowej.

Ekspresja powierzchniowa GD2 została zaobserwowana na niektórych komórkach mięsaka Ewinga (Ewing sarcoma – ES), co czyni go potencjalnym celem immunoterapii z zastosowaniem przeciwciała anty-GD2 dinutuksymab beta (DB). Przedstawiono doświadczenia jednoośrodkowe ze stosowania DB u pacjentów z przerzutowym, GD2-dodatnim ES zarówno w leczeniu I linii, jak i w sytuacji nawrotu lub oporności na leczenie, w skojarzeniu ze standardową chemioterapią.

Poprawa przeżywalności pacjentów z nawrotowym rdzeniakiem zarodkowym (refractory medulloblastoma – rMBL) nadal stanowi istotne wyzwanie kliniczne. Pomimo licznych prób leczenia ratunkowego uzyskanie trwałej kontroli nowotworu pozostaje trudne. Chociaż ponowna radioterapia (RTH) coraz częściej rozważa się w terapii innych nawrotowych nowotworów ośrodkowego układu nerwowego, brakuje jednoznacznych dowodów potwierdzających jego jednoznaczną skuteczność w leczeniu rMBL.

Rokowanie u dzieci z nawrotowym i opornym na leczenie nerwiakiem zarodkowym współczulnym wysokiego ryzyka (relapsed and refractory high-risk neuroblastoma – RR-HR-NBL) pozostaje niekorzystne, co uzasadnia poszukiwanie nowych strategii terapeutycznych. W randomizowanym badaniu II fazy BEACON-Immuno (NCT02308527) oceniano skuteczność dołączenia dinutuksymabu beta (dB) do chemioterapii opartej na temozolomidzie (T).

Badanie II fazy Pediatric Oncology Group (POG) P9262 oceniające paklitaksel w monoterapii wykazało jedną odpowiedź całkowitą (complete response – CR), jedną odpowiedź częściową (partial response – PR) oraz stabilizację choroby (stable disease – SD) u 4 spośród 15 pacjentów z nawrotowym guzem Wilmsa (Wilms tumor – WT). 

Znaczenie kliniczne klastrów krążących komórek nowotworowych (circulating tumor cell clusters – CTC) w guzach o wysokim potencjale przerzutowym pozostaje niewystarczająco poznane. Xu i wsp. przedstawili dowody na wartość diagnostyczną i prognostyczną CTC oraz ich klastrów w nerwiaku zarodkowym współczulnym (neuroblastoma – NB), ze szczególnym uwzględnieniem obecności przerzutów, zwłaszcza do szpiku kostnego (bone marrow – BM) oraz wpływu na przeżycie całkowite (overall survival – OS). 

Klasa metylacyjna pleomorficznego żółtakogwiaździaka (pleomorphic xanthoastrocytoma – PXA), określana jako mcPXA, obejmuje nowotwory o sygnaturze metylacji DNA typowej dla klasycznego PXA, jednak o szerszym spektrum histologicznym, w tym z cechami nakładającymi się na glejaka wielopostaciowego (glioblastoma – GBM). Celem badania było doprecyzowanie zakresu histologicznego i molekularnego mcPXA oraz charakterystyka jego przebiegu klinicznego.