W onkologii dziecięcej sprawnie przeprowadzony proces diagnostyczny ma szczególne znaczenie. Choroby nowotworowe wieku rozwojowego stanowią zróżnicowaną grupę schorzeń, a część z nich charakteryzuje się dużą dynamiką. Od szybkiego i precyzyjnego określenia rodzaju nowotworu zależy możliwość właściwego zaplanowania dalszych badań oraz rozpoczęcia odpowiedniego leczenia.
Odpowiedzią na potrzebę dalszego usprawnienia tego procesu ma być „Cukierek WOŚP” – nowy program Fundacji WOŚP obejmujący diagnostykę patomorfologiczną nowotworów u dzieci. Jego uruchomienie Fundacja ogłosiła 12 sierpnia 2026 roku.
Jeden system łączący ośrodki
Podstawą programu będzie zintegrowany system informatyczny wspólny dla ośrodków patomorfologii zajmujących się diagnostyką nowotworów dziecięcych. Według WOŚP rozwiązanie ma usprawnić cyfrowy obieg informacji, zarządzanie procesem diagnostycznym oraz współpracę pomiędzy 13 wyspecjalizowanymi jednostkami w kraju działającymi w obszarze onkologii dziecięcej i ogólnej.
Założeniem jest ograniczenie do minimum czasu upływającego od pobrania materiału biologicznego do postawienia rozpoznania patomorfologicznego.
Nie chodzi zatem wyłącznie o zakup nowoczesnego sprzętu. Program ma uporządkować i połączyć poszczególne etapy diagnostyki w jeden cyfrowy proces, pozwalający m.in. kontrolować lokalizację materiału, czas jego opracowania oraz przebieg konsultacji.
Cyfrowe preparaty i szybsze konsultacje specjalistyczne
Jednym z najważniejszych elementów „Cukierka WOŚP” będzie możliwość skanowania preparatów patomorfologicznych i przesyłania ich cyfrowych obrazów pomiędzy ośrodkami. Ma to szczególne znaczenie w trudnych i rzadkich przypadkach, w których konieczne jest uzyskanie dodatkowej opinii specjalisty lub konsultacja w ośrodku posiadającym doświadczenie w określonym typie nowotworu.
W wielu przypadkach zamiast fizycznego transportowania preparatu do konsultacji możliwe będzie udostępnienie jego wysokiej jakości cyfrowego obrazu. W założeniu powinno to usprawnić współpracę pomiędzy patologami i skrócić część procedur związanych z konsultacją diagnostyczną.
System ma również zapewnić jednoznaczną identyfikację i lokalizację konkretnego preparatu oraz stworzyć jednolite zasady dotyczące przygotowywania, opisywania, skanowania i przechowywania materiału.
Integracja patomorfologii z diagnostyką molekularną
Współczesna diagnostyka nowotworów wieku dziecięcego coraz częściej nie kończy się na ocenie morfologii komórek i tkanek. W wielu przypadkach prawidłowa klasyfikacja choroby wymaga również przeprowadzenia badań molekularnych.
„Cukierek WOŚP” ma więc umożliwić automatyczną integrację danych z wynikami badań molekularnych, a także z rejestrem onkologii i hematologii dziecięcej.
Powstanie cyfrowe archiwum
Kolejnym elementem programu będzie archiwizacja cyfrowych obrazów patomorfologicznych nowotworów u dzieci.
WOŚP zapowiada zakup serwerów i macierzy na potrzeby centralnego archiwum, a także wyposażenie poszczególnych zakładów patomorfologii w urządzenia niezbędne w diagnostyce onkologicznej. W ramach programu finansowane mają być m.in.:
- skanery preparatów,
- procesory tkankowe,
- mikrotomy,
- kriostaty,
- infrastruktura komputerowa,
- specjalistyczne oprogramowanie,
- infrastruktura serwerowa i pamięci masowej.
Taka infrastruktura ma umożliwić nie tylko bieżącą diagnostykę, ale także bezpieczne przechowywanie cyfrowej dokumentacji i ponowne wykorzystanie zgromadzonych obrazów np. podczas konsultacji.
W kierunku pełnego rejestru nowotworów dziecięcych
Ambicją projektu jest również stworzenie rozwiązania obejmującego każde dziecko z chorobą nowotworową w Polsce. System ma automatycznie współpracować z rejestrem onkologii i hematologii dziecięcej.
Znaczenie wysokiej jakości danych epidemiologicznych przedstawia opublikowana w 2025 roku ogólnopolska analiza obejmująca lata 1996-2020. W Polskiej Klinicznej Bazie Danych Nowotworów Dziecięcych odnotowano w tym okresie 26 863 nowe rozpoznania w grupie dzieci i młodzieży w wieku 0-17 lat. Najczęstszymi rozpoznaniami były białaczki, guzy ośrodkowego układu nerwowego oraz chłoniaki.
Znaczenie wysokiej jakości danych epidemiologicznych przedstawia opublikowana w 2025 roku ogólnopolska analiza obejmująca lata 1996-2020. W Polskiej Klinicznej Bazie Danych Nowotworów Dziecięcych odnotowano w tym okresie 26 863 nowe rozpoznania w grupie dzieci i młodzieży w wieku 0-7 lat. Najczęstszymi rozpoznaniami były białaczki, guzy ośrodkowego układu nerwowego oraz chłoniaki.
Analiza pokazała również wzrost standaryzowanej zapadalności na nowotwory dziecięce. W latach 2016-2020 wskaźnik ten wynosił 167,9 przypadku na milion dzieci i był zbliżony do wartości obserwowanych w wielu krajach europejskich.
Dane pochodziły z 18 wyspecjalizowanych ośrodków onkologii i hematologii dziecięcej współpracujących w ramach Polskiego Towarzystwa Onkologii i Hematologii Dziecięcej.
Standaryzacja może być równie istotna jak sam sprzęt
Potencjalną wartością programu „Cukierek WOŚP” jest przede wszystkim próba standaryzacji całej ścieżki diagnostycznej.
Ujednolicenie procedur powinno pozwolić na dokładniejsze monitorowanie czasu potrzebnego na poszczególne etapy badania materiału. System ma umożliwiać kontrolowanie przepływu próbki u każdego dziecka z podejrzeniem nowotworu złośliwego objętego programem.
W praktyce oznacza to możliwość identyfikacji etapów, na których diagnostyka ulega opóźnieniu, a następnie optymalizacji organizacji pracy. W przypadku rzadkich nowotworów dodatkowym atutem może być możliwość szybkiego kierowania cyfrowych preparatów do specjalistów posiadających największe doświadczenie w danej jednostce chorobowej.
Program pod opieką merytoryczną PTOHD
Opiekę merytoryczną nad programem „Cukierek WOŚP” sprawuje Polskie Towarzystwo Onkologii i Hematologii Dziecięcej pod przewodnictwem prof. Wojciecha Młynarskiego. Przewidywany koszt całego systemu wynosi 16 mln zł.
Bibliografia: www.wosp.org.pl.